Maulana Wahiduddin Khan

Dars-e-Quran, Chapter 7 Verse 143 December 10, 2017

Export .docx
Download CSV (urdu + roman)
12 clips from this lecture
  1. 3:21 Moses story reveals scientific truth about God Long
  2. 10:52 Quantum physics shows we cannot see directly Medium
  3. 14:10 Subatomic particles known through inference method Medium
  4. 14:24 We cannot see subatomic particles directly Short
  5. 16:51 Inference proves existence of God Short
  6. 17:31 Scientists discover intelligent design in universe Long
  7. 25:41 Quantum physics as greatest testimony to God Medium
  8. 32:55 Creator discovered at same level as creation Short
  9. 37:32 Modern knowledge supports Islam not opposes Short
  10. 37:32 Modern knowledge is an ally of Islam Medium
  11. 37:32 Muslims must seize modern opportunities for Islam Long
  12. 40:25 Muslims need to shift from negative to positive Short

Machine transcription. These are his recorded words, written down by software and aligned to the recording second by second — so a line may carry a misheard word. Tap any timestamp to hear him say it. Permanent link to this transcript.

  1. 0:11 bismillah hir rahman nir rahim, wa salla Allahu ala nabi il kareem. rab ishrah li sadri, wa yassir li amri, wah lul uqdatan min lisani, yafqahu qawli. بسم اللہ الرحمن الرحیم، وصلی اللہ علی النبی الکریم۔ رب اشرح لی صدری، ویسر لی امری، واحل العقدۃ من لسانی، یفقہ قولی۔
  2. 0:34 aaj in sha Allah Surah Al-A'raf ki aik ayat ko lay kar kuch baat kehna hai. آج ان شاء اللہ سورہ الاعراف کی ایک آیت کو لے کر کچھ بات کہنا ہے۔
  3. 0:47 pehlay aap is ayat ka matan, is ka tarjuma suniye, is kay baad in sha Allah is kay baray mein kuch arz kiya jayega. پہلے آپ اس آیت کا متن، اس کا ترجمہ سنیے، اس کے بعد ان شاء اللہ اس کے بارے میں کچھ عرض کیا جائے گا۔
  4. 0:57 bismillah hir rahman nir rahim. wa lamma jaa Musa li miqatina wa kallamahu rabbuhu, qala rabbi arni anzur ilaik. بسم اللہ الرحمن الرحیم۔ ولما جاء موسیٰ لمقاتنا وکلمہ ربہ، قال رب ارنی انظر الیک۔
  5. 1:08 qala lan tarani wa lakin anzur ila al-jabali fa in istarra makanahu fa sawfa tarani. falamma tajalla rabbuhu lil jabali ja'alahu dakkaw wa kharra Musa sa'iqan. قال لن ترانی ولیکن انظر الی الجبل فان استقر مکانہ فسوف ترانی۔ فلما تجلی ربہ للجبل جعلہ دکا وخر موسیٰ سعیقا۔
  6. 1:22 falamma afaqa qala subhanaka tubtu ilaika wa ana awwal ul mu'mineen. فلما افاق قال سبحانک تبت الیک وانا اول المومنین۔
  7. 1:30 Surah Al-A'raf, Surah number saat, ayat number 143. 143. سورہ الاعراف، سورہ نمبر سات، آیت نمبر 143۔ 143۔
  8. 1:41 aur jab Musa hamaray waqt par aa gaya aur is kay Rub nay is say kalam kiya to us nay kaha: "mujhay apnay ko dikha day kay main tujh ko dekhon." farmaya: "tum mujh ko hargiz nahi dekh saktay, اور جب موسیٰ ہمارے وقت پر آگیا اور اس کے رب نے اس سے کلام کیا تو اس نے کہا: "مجھے اپنے کو دکھا دے کہ میں تجھ کو دیکھوں۔" فرمایا: "تم مجھ کو ہرگز نہیں دیکھ سکتے،
  9. 1:57 albata pahar ki taraf dekho. agar woh apni jagah qaim reh jaye to tum, to tum bhi mujh ko dekh sako gay." phir jab us kay Rub nay pahar par apni tajalli dali to us ko reza reza kar diya aur Musa bay-hosh ho kar gir pada. البتہ پہاڑ کی طرف دیکھو۔ اگر وہ اپنی جگہ قائم رہ جائے تو تم، تو تم بھی مجھ کو دیکھ سکو گے۔" پھر جب اس کے رب نے پہاڑ پر اپنی تجلی ڈالی تو اس کو ریزہ ریزہ کر دیا اور موسیٰ بے ہوش ہو کر گر پڑا۔
  10. 2:17 phir jab hosh aaya to bola: "tu pak hai, maine teri taraf rujoo kiya, main sab se pehle imaan laane wala hoon." and when moses came at our appointed time and his lord spoke to him, he said: "my lord, show yourself to me so that i may look at you." he replied: پھر جب ہوش آیا تو بولا: "تو پاک ہے، میں نے تیری طرف رجوع کیا، میں سب سے پہلے ایمان لانے والا ہوں۔" اینڈ وین موزز کیم ایٹ اور اپوائنٹڈ ٹائم اینڈ ہز لارڈ اسپوک ٹو ہم، ہی سیڈ: "مائی لارڈ، شو یور سیلف ٹو می سو دیٹ آئی می لوک ایٹ یو۔" ہی ریپلائیڈ:
  11. 2:43 "you can not see me, but look at the mountain. if it remains firmly in its place, then only you see me." and when his lord manifested himself in the mountain, "یو کین ناٹ سی می، بٹ لوک ایٹ دا ماؤنٹین۔ اف اٹ ریمینز فرملی ان اٹس پلیس، دین اونلی یو سی می۔" اینڈ وین ہز لارڈ مینیفیسٹڈ ہم سیلف ان دا ماؤنٹین،
  12. 3:01 he broke it into pieces and moses fell down unconscious. when he recovered, he said: "glory be to you, i turn toward you and i am the first to believe." ہی بروک اٹ انٹو پیسز اینڈ موزز فیل ڈاؤن انکونشیس۔ وین ہی ریکورڈ، ہی سیڈ: "گلوری بی ٹو یو، آئی ٹرن ٹورڈ یو اینڈ آئی ایم دا فرسٹ ٹو بیلیو۔"
  13. 3:21 10 december 2017. quran mein yeh jo mukalma bataya gaya hai allah aur moosa ke darmiyan, 10 دسمبر 2017۔ قرآن میں یہ جو مکالمہ بتایا گیا ہے اللہ اور موسیٰ کے درمیان،
  14. 3:37 yeh bible mein bhi aaya hai with minor difference. یہ بائبل میں بھی آیا ہے ود مائنر ڈیفرنس۔
  15. 3:48 yeh sirf ek qissa nahi hai, ek mazhabi qissa. is mein ek bohat badi scientific haqeeqat bayan ki gayi hai allah rab ul alameen ko dekhne ke bare mein. یہ صرف ایک قصہ نہیں ہے، ایک مذہبی قصہ۔ اس میں ایک بہت بڑی سائنسی حقیقت بیان کی گئی ہے اللہ رب العالمین کو دیکھنے کے بارے میں۔
  16. 4:09 saare log yeh kehte hain ke agar allah hai to hamein dikhai de. سارے لوگ یہ کہتے ہیں کہ اگر اللہ ہے تو ہمیں دکھائی دے۔
  17. 4:17 sab logon ka yahi kehna hai ke jis tarah hum dekhte hain cheezon ko, waise hi allah rab ul alameen bhi hamein dikhai de to hum us ko manenge. سب لوگوں کا یہی کہنا ہے کہ جس طرح ہم دیکھتے ہیں چیزوں کو، ویسے ہی اللہ رب العالمین بھی ہمیں دکھائی دے تو ہم اس کو مانیں گے۔
  18. 4:30 yeh ek poori tareekh ka ek sawal tha. یہ ایک پوری تاریخ کا ایک سوال تھا۔
  19. 4:35 maooda zamane mein, yaani twenty century mein, is ka aakhri jawab de diya gaya. معودہ زمانے میں، یعنی ٹونٹی سنچری میں، اس کا آخری جواب دے دیا گیا۔
  20. 4:46 woh yeh ke dekhne ka ek hi level hai, chahe tum cheezon ko dekhna chaho ya us ke khaliq ko dekhna chaho. وہ یہ کہ دیکھنے کا ایک ہی لیول ہے، چاہے تم چیزوں کو دیکھنا چاہو یا اس کے خالق کو دیکھنا چاہو۔
  21. 5:00 tum ek hi level par sab ko dekh sakte ho, ek hi level par. to jis level par tum cheezon ko dekhte ho, woh level bhi wahi hai jis level par khuda bhi dikhai deta hai. تم ایک ہی لیول پر سب کو دیکھ سکتے ہو، ایک ہی لیول پر۔ تو جس لیول پر تم چیزوں کو دیکھتے ہو، وہ لیول بھی وہی ہے جس لیول پر خدا بھی دکھائی دیتا ہے۔
  22. 5:19 yeh ek ek bilkul hi انقلابی baat thi jis ko quran mein ailaan kiya gaya. aap jante hain ke hazrat moosa ka zamana saare teen hazar saal pehle ka zamana hai, یہ ایک ایک بالکل ہی انقلابی بات تھی جس کو قرآن میں اعلان کیا گیا۔ آپ جانتے ہیں کہ حضرت موسیٰ کا زمانہ ساڑھے تین ہزار سال پہلے کا زمانہ ہے،
  23. 5:36 yaani pre historic age, saare teen hazar saal pehle ka zamana. us waqt se yeh baat kahi gayi thi. یعنی پری ہسٹارک ایج، ساڑھے تین ہزار سال پہلے کا زمانہ۔ اس وقت سے یہ بات کہی گئی تھی۔
  24. 5:52 is qisse mein sirf moosa ki kahani nahi hai, yeh ek haqeeqat ka bayan hai ke jis tarah se moosa اس قصے میں صرف موسیٰ کی کہانی نہیں ہے، یہ ایک حقیقت کا بیان ہے کہ جس طرح سے موسیٰ
  25. 6:06 ne dekhna chaha magar woh dekh na sake, siwaye is ke ke نے دیکھنا چاہا مگر وہ دیکھ نہ سکے، سوائے اس کے کہ
  26. 6:16 pahaad phat gaya. پہاڑ پھٹ گیا۔
  27. 6:19 to yeh waqea mount sinai ka hai, yaani koh toor ka, aur bohat hi ajeeb waqea hai. تو یہ واقعہ ماؤنٹ سنائی کا ہے، یعنی کوہ طور کا، اور بہت ہی عجیب واقعہ ہے۔
  28. 6:32 yeh waqea jis tarah se quran mein aaya hai, aisi woh bible mein bhi aaya hai. is mein kya maloom hua? یہ واقعہ جس طرح سے قرآن میں آیا ہے، ایسی وہ بائبل میں بھی آیا ہے۔ اس میں کیا معلوم ہوا؟
  29. 6:44 is mein yeh maloom hua ke tum chahte ho allah rab ul alameen ko barah e raast, direct taur par dekhna hai, magar tum allah rab ul alameen ko direct taur par nahi dekh sakte. اس میں یہ معلوم ہوا کہ تم چاہتے ہو اللہ رب العالمین کو براہ راست، ڈائریکٹ طور پر دیکھنا ہے، مگر تم اللہ رب العالمین کو ڈائریکٹ طور پر نہیں دیکھ سکتے۔
  30. 7:01 ek aur level par tum ko khuda dikhai dega, yaani khuda ke zahoor ka ek asar, ek effect. ایک اور لیول پر تم کو خدا دکھائی دے گا، یعنی خدا کے ظہور کا ایک اثر، ایک ایفیکٹ۔
  31. 7:14 kyun ke khuda mountain par zahir hua to wahan uska ek asar zahir hua, yaani woh phat gaya. کیونکہ خدا ماؤنٹین پر ظاہر ہوا تو وہاں اس کا ایک اثر ظاہر ہوا، یعنی وہ پھٹ گیا۔
  32. 7:25 is satah par moosa ne khuda ko dekha, khud khud khaliq ki zaat ki satah par nahi, balke allah rab ul alameen ke ek effect, effect ki satah par. اس سطح پر موسیٰ نے خدا کو دیکھا، خود خود خالق کی ذات کی سطح پر نہیں، بلکہ اللہ رب العالمین کے ایک ایفیکٹ، ایفیکٹ کی سطح پر۔
  33. 7:48 to yeh baat kahi gayi thi quran mein bohat pehle, lekin insaan ko is baat ka sahi ilm nahi tha ke is ka matlab kya hai. تو یہ بات کہی گئی تھی قرآن میں بہت پہلے، لیکن انسان کو اس بات کا صحیح علم نہیں تھا کہ اس کا مطلب کیا ہے۔
  34. 8:02 to aap jante hain ke quran mein yeh bhi kaha gaya hai ke "haq". تو آپ جانتے ہیں کہ قرآن میں یہ بھی کہا گیا ہے کہ "حق"۔
  35. 8:12 to isi qism ki to hai yeh "afaq" mein Allah dikhayega. aisi cheezen hain, yahi tum jaan loge ke quran mein kya baat kahi gayi thi, تو اسی قسم کی تو ہے یہ "افاق" میں اللہ دکھائے گا۔ ایسی چیزیں ہیں، یہی تم جان لو گے کہ قرآن میں کیا بات کہی گئی تھی،
  36. 8:27 isko daryaft kar loge. اس کو دریافت کر لو گے۔
  37. 8:33 to is ke baad kya hua? yani yeh waqea jo guzra tha mount sinai mein ya koh toor mein, is par taqreeban saaray teen hazar saal guzar chuke thay, تو اس کے بعد کیا ہوا؟ یعنی یہ واقعہ جو گزرا تھا ماؤنٹ سنائی میں یا کوہ طور میں، اس پر تقریباً ساڑھے تین ہزار سال گزر چکے تھے،
  38. 8:51 yahan tak ke ek process chala. is process ka culmination tha baisween sadi ke second half mein, یہاں تک کہ ایک پراسیس چلا۔ اس پراسیس کا کلمیشن تھا بیسویں صدی کے سیکنڈ ہاف میں،
  39. 9:03 yani science ka ilm paida hua, science ki discoveries shuru huien, cheezon ko durbin, khurdbeen se dekha jaane laga. یعنی سائنس کا علم پیدا ہوا، سائنس کی ڈسکوریز شروع ہوئیں، چیزوں کو دوربین، خردبین سے دیکھا جانے لگا۔
  40. 9:18 hote hote insani ilm wahan pahuncha, jis ko hum kehte hain, ہوتے ہوتے انسانی علم وہاں پہنچا، جس کو ہم کہتے ہیں،
  41. 9:26 jis ko hum kehte hain science. science ka ilm, yani science ke ilm par log yaqeen karte hain kyunke woh tested ilm hota hai, woh sabit shuda ilm hota hai. جس کو ہم کہتے ہیں سائنس۔ سائنس کا علم، یعنی سائنس کے علم پر لوگ یقین کرتے ہیں کیونکہ وہ ٹیسٹڈ علم ہوتا ہے، وہ ثابت شدہ علم ہوتا ہے۔
  42. 9:47 to aap jante hain ke science ki lambi tareekh hai, تو آپ جانتے ہیں کہ سائنس کی لمبی تاریخ ہے،
  43. 9:54 lambi tareekh hai. yeh tareekh لمبی تاریخ ہے۔ یہ تاریخ
  44. 10:01 taqreeban char sou saal ya panch sou saal chalti rahi, yahan tak ke baisween sadi ke nishf aakhir mein ek nai sha, is ki ek nai branch samne aayi, تقریباً چار سو سال یا پانچ سو سال چلتی رہی، یہاں تک کہ بیسویں صدی کے نصف آخر میں ایک نئی شا، اس کی ایک نئی برانچ سامنے آئی،
  45. 10:21 jis ko kehte hain quantum physics. quantum physics aaj ek sabit shuda branch ban gayi hai science ki. جس کو کہتے ہیں کوانٹم فزکس۔ کوانٹم فزکس آج ایک ثابت شدہ برانچ بن گئی ہے سائنس کی۔
  46. 10:34 to yeh ek scientific subject shoba hai, is ke bohat se pehlu hain. mein yahan par sirf ek pehlu ka zikr zaroor karunga, is ka talluq hamare is lecture se hai, تو یہ ایک سائنٹیفک سبجیکٹ شعبہ ہے، اس کے بہت سے پہلو ہیں۔ میں یہاں پر صرف ایک پہلو کا ذکر ضرور کروں گا، اس کا تعلق ہمارے اس لیکچر سے ہے،
  47. 10:48 woh kya hai? وہ کیا ہے؟
  48. 10:52 quantum physics ne yeh sabit kiya hai, yeh prove kiya hai ke hum apni in aankhon se, jo hamein hasil hain paidaishi taur par, un se hum cheezon ko direct taur par nahi dekh sakte. کوانٹم فزکس نے یہ ثابت کیا ہے، یہ پروف کیا ہے کہ ہم اپنی ان آنکھوں سے، جو ہمیں حاصل ہیں پیدائشی طور پر، ان سے ہم چیزوں کو ڈائریکٹ طور پر نہیں دیکھ سکتے۔
  49. 11:11 dekhne ka ek aur level hai, wahan ja kar aap dekh sakte hain, woh kaise insan دیکھنے کا ایک اور لیول ہے، وہاں جا کر آپ دیکھ سکتے ہیں، وہ کیسے انسان
  50. 11:23 discovery karte karte yahan tak pahuncha ڈسکوری کرتے کرتے یہاں تک پہنچا
  51. 11:29 ke matter ka, کہ میٹر کا،
  52. 11:34 jis ko aap matter kehte hain, is ka aakhri juz jo hai, woh kya hai? woh hai sub atomic particle. جس کو آپ میٹر کہتے ہیں، اس کا آخری جز جو ہے، وہ کیا ہے؟ وہ ہے سب ایٹمک پارٹیکل۔
  53. 11:46 aap jante hain ke newton ke zamane mein aisa nahi tha. newton ke zamane mein log samajhte the ke matter atomon ka majmooa hai, aur atom jo hain, woh tiny particle hote hain matter ke. آپ جانتے ہیں کہ نیوٹن کے زمانے میں ایسا نہیں تھا۔ نیوٹن کے زمانے میں لوگ سمجھتے تھے کہ میٹر ایٹموں کا مجموعہ ہے، اور ایٹم جو ہیں، وہ ٹائنی پارٹیکل ہوتے ہیں میٹر کے۔
  54. 12:07 tiny particle, thos, thos tiny, yani solid tiny particle. ٹائنی پارٹیکل، ٹھوس، ٹھوس ٹائنی، یعنی سولڈ ٹائنی پارٹیکل۔
  55. 12:18 to is zamane mein, yani newton ke zamane mein, aisa lagta hai ke roshni bhi tiny particle ka majmooa hai, jis ko newton ne kaha tha. تو اس زمانے میں، یعنی نیوٹن کے زمانے میں، ایسا لگتا ہے کہ روشنی بھی ٹائنی پارٹیکل کا مجموعہ ہے، جس کو نائٹن نے کہا تھا۔
  56. 12:36 yani yeh jo jo jo hum bulb jalate hain, roshni karte hain, to is se jo cheez nikalti hai, jo side roshni hai, یعنی یہ جو جو جو ہم بلب جلاتے ہیں، روشنی کرتے ہیں، تو اس سے جو چیز نکلتی ہے، جو سائیڈ روشنی ہے،
  57. 12:51 woh bhi newton ke nazdeek zarrat ka majmooa hua karti thi. is liye is ko kaha gaya "corpuscular theory of light". وہ بھی نیوٹن کے نزدیک ذرات کا مجموعہ ہوا کرتی تھی۔ اس لیے اس کو کہا گیا "کارپسز تھیوری آف لائٹ"۔
  58. 13:03 "corpuscular theory of light" yani roshan roshni ke zarrat ka nazariya, zarrat noor ka nazariya. "کارپسز تھیوری آف لائٹ" یعنی روشن روشنی کے ذرات کا نظریہ، ذرات نور کا نظریہ۔
  59. 13:17 lekin baat ko maloom hua ke aakhri had jo hai, woh zarrat noor nahi hain. matter bhi, لیکن بات کو معلوم ہوا کہ آخری حد جو ہے، وہ ذرات نور نہیں ہیں۔ میٹن بھی،
  60. 13:29 item bhi toot gaya. maloom hua ke item ko bhi zara آئٹم بھی ٹوٹ گیا۔ معلوم ہوا کہ آئٹم کو بھی ذرا
  61. 13:37 wo hain, ajza hain. to aakhri juz jo maloom hua, wo tha jo kehte hain "sub atomic particle". وہ ہیں، اجزاء ہیں۔ تو آخری جز جو معلوم ہوا، وہ تھا جو کہتے ہیں "سب ایٹمک پارٹیکل"۔
  62. 13:50 yani aakhri, aakhri jo یعنی آخری، آخری جو
  63. 13:54 jo juz hai, jis ke baad metric hadh khatm ho jati hai, wo hai "sub atomic particle". جو جز ہے، جس کے بعد میٹرک حد ختم ہو جاتی ہے، وہ ہے "سب ایٹمک پارٹیکل"۔
  64. 14:10 to sub atomic particle ka wajood to hai, science yeh kehti hai, saensy daryaft yeh batati hai ke sub atomic particle ka wajood hai, تو سب ایٹمک پارٹیکل کا وجود تو ہے، سائنس یہ کہتی ہے، سائنسی دریافت یہ بتاتی ہے کہ سب ایٹمک پارٹیکل کا وجود ہے،
  65. 14:24 yani wo exist karta hai, lekin hum us ko dekh nahi sakte. jab dekh nahi sakte to phir kyun mante hain? یعنی وہ ایگزسٹ کرتا ہے، لیکن ہم اس کو دیکھ نہیں سکتے۔ جب دیکھ نہیں سکتے تو پھر کیوں مانتے ہیں؟
  66. 14:34 science manti hai ke sub atomic particle ka wajood hai. agarche ek scientist ne is ko kaha ke yeh "waves of probability" hai, سائنس مانتی ہے کہ سب ایٹمک پارٹیکل کا وجود ہے۔ اگرچہ ایک سائنسدان نے اس کو کہا کہ یہ "ویوز آف پروبیبلیٹی" ہے،
  67. 14:47 is ka wajood aisa hi hai ke "waves of probability". to kyun mante hain? kyunke hum khud sub atomic particle to nahi dekh sakte, us ko tol nahi sakte, us ko naap nahi sakte, اس کا وجود ایسا ہی ہے کہ "ویوز آف پروبیبلیٹی"۔ تو کیوں مانتے ہیں؟ کیونکہ ہم خود سب ایٹمک پارٹیکل تو نہیں دیکھ سکتے، اس کو تول نہیں سکتے، اس کو ناپ نہیں سکتے،
  68. 15:04 lekin us ke effect ko hum, us ka effect hamare ilm mein aata hai. wo is tarah se ke sub atomic particle musalsal taur par move kar rahe hain. لیکن اس کے ایفیکٹ کو ہم، اس کا ایفیکٹ ہمارے علم میں آتا ہے۔ وہ اس طرح سے کہ سب ایٹمک پارٹیکل مسلسل طور پر موو کر رہے ہیں۔
  69. 15:21 un ke movement se hararat paida hoti hai, yani movement ke douran, movement ke douran wo heat generate karte hain. ان کے موومنٹ سے حرارت پیدا ہوتی ہے، یعنی موومنٹ کے دوران، موومنٹ کے دوران وہ ہیٹ جنریٹ کرتے ہیں۔
  70. 15:29 heat, wo heat ka is ka effect hota hai. is heat ko hum detect karte hain. agarche wo bohat faint hoti hai, bohat hi kam hoti hai, lekin phir bhi hum aalat ke zariye se is heat ko detect kar lete hain. ہیٹ، وہ ہیٹ کا اس کا ایفیکٹ ہوتا ہے۔ اس ہیٹ کو ہم ڈیٹیکٹ کرتے ہیں۔ اگرچہ وہ بہت فینٹ ہوتی ہے، بہت ہی کم ہوتی ہے، لیکن پھر بھی ہم آلات کے ذریعے سے اس ہیٹ کو ڈیٹیکٹ کر لیتے ہیں۔
  71. 15:47 to heat ko jaan kar ke hum ne is ke movement ko jaana, phir heat ke movement ko jaan kar ke hum ne infer kiya. تو ہیٹ کو جان کر کے ہم نے اس کے موومنٹ کو جانا، پھر ہیٹ کے موومنٹ کو جان کر کے ہم نے انفر کیا۔
  72. 15:59 by the way of inference, hum ne jaana ke yahan par sub atomic particle ka wajood hai. to sub atomic particle ka wajood is tarah se maloom hua. بائی دا وے آف انفرنس، ہم نے جانا کہ یہاں پر سب ایٹمک پارٹیکل کا وجود ہے۔ تو سب ایٹمک پارٹیکل کا وجود اس طرح سے معلوم ہوا۔
  73. 16:15 is ka matlab yeh hai ke sub atomic particle ko hum jaan mante hain. by the way of inference, اس کا معنی یہ ہے کہ سب ایٹمک پارٹیکل کو ہم جان مانتے ہیں۔ بائی دا وے آف انفرنس،
  74. 16:26 direct observation se nahi. Newton ke zamane mein samjha jata tha ke cheezein direct observation se maloom hoti hain. ab maloom hua ke nahi, inference ke through bhi cheezein maloom hoti hain, aur wo maloom hona valid hoga. ڈائریکٹ ابزرویشن سے نہیں۔ نیوٹن کے زمانے میں سمجھا جاتا تھا کہ چیزیں ڈائریکٹ ابزرویشن سے معلوم ہوتی ہیں۔ اب معلوم ہوا کہ نہیں، انفرنس کے تھرو بھی چیزیں معلوم ہوتی ہیں، اور وہ معلوم ہونا ویلڈ ہوگا۔
  75. 16:43 valid, yani haqeeqi hoga. ویلڈ، یعنی حقیقی ہوگا۔
  76. 16:51 to ab yeh ghor farmaiye ke jab science ne yeh maan liya ke cheezein by the way of inference bhi daryaft hoti hain, تو اب یہ غور فرمائیے کہ جب سائنس نے یہ مان لیا کہ چیزیں بائی دا وے آف انفرنس بھی دریافت ہوتی ہیں،
  77. 17:07 tab to phir is method ke zariye Khuda bhi qabil daryaft ho gaya. is method ke zariye, yani influential method ke zariye, تب تو پھر اس میتھڈ کے ذریعے خدا بھی قابل دریافت ہو گیا۔ اس میتھڈ کے ذریعے، یعنی انفلوئنشل میتھڈ کے ذریعے،
  78. 17:20 agar influential method valid method hai to phir to Khuda bhi valid method ke zariye qabil daryaft ho gaya. اگر انفلوئنشل میتھڈ ویلڈ میتھڈ ہے تو پھر تو خدا بھی ویلڈ میتھڈ کے ذریعے قابل دریافت ہو گیا۔
  79. 17:31 chunaanche aap dekhiye, science mein, yani 28 science mein, beesween, beesween sadi ki science mein bohat se scientist paida hue, bohat si scientific branch nikli jinhone ek naya concept diya. چنانچہ آپ دیکھیے، سائنس میں، یعنی 28 سائنس میں، بیسویں، بیسویں صدی کی سائنس میں بہت سے سائنسدان پیدا ہوئے، بہت سی سائنٹیفک برانچ نکلیں جنہوں نے ایک نیا کانسیپٹ دیا۔
  80. 17:51 yahan tak ke direct ya indirect par, indirect taur par Khuda ka eteraf bhi karne lage log, kyunke eteraf karne ke se inkar nahi kar sakte the. یہاں تک کہ ڈائریکٹ یا ان ڈائریکٹ پر، ان ڈائریکٹ طور پر خدا کا اعتراف بھی کرنے لگے لوگ، کیونکہ اعتراف کرنے کے سے انکار نہیں کر سکتے تھے۔
  81. 18:09 masjido ke sab se pehla shakhs is mamle mein, jis ka hum naam le sakte hain, wo hai British scientist Sir James Jeans. مسجدوں کے سب سے پہلا شخص اس معاملے میں، جس کا ہم نام لے سکتے ہیں، وہ ہے برٹش سائنٹسٹ سر جیمز جینز۔
  82. 18:20 Sir James Jeans bohat top ka scientist tha British. is ne kaha tha, is ki kitab hai "Mysterious Universe". سر جیمز جینز بہت ٹاپ کا سائنٹسٹ تھا برٹش۔ اس نے کہا تھا، اس کی کتاب ہے "مسٹیریس یونیورس"۔
  83. 18:35 is ne us waqt kaha tha ke universe ka study, universe ka mutala'a batata hai ke is universe ke اس نے اس وقت کہا تھا کہ یونیورس کا اسٹڈی، یونیورس کا مطالعہ بتاتا ہے کہ اس یونیورس کے
  84. 18:52 peeche ek mathematical mind hai. yeh is ka lafz hai "mathematical mind", yani universe ki jo jo construction hai, wo itna zyada accurate hai, itni zyada accuracy hai ke bilkul mathematical accuracy is ke andar hai. پیچھے ایک میتھمیٹیکل مائنڈ ہے۔ یہ اس کا لفظ ہے "میتھمیٹیکل مائنڈ"، یعنی یونیورس کی جو جو کنسٹرکشن ہے، وہ اتنا زیادہ ایکوریٹ ہے، اتنی زیادہ ایکوریسی ہے کہ بالکل میتھمیٹیکل ایکوریسی اس کے اندر ہے۔
  85. 19:16 to yeh kaise aayi? mathematical accuracy kaise aayi universe mein? to zaroori hai ke hum maanein ke yahan par koi mathematical mind hai jo kaam work kar raha hai universe ke peechay. تو یہ کیسے آئی؟ میتھمیٹیکل ایکوریسی کیسے آئی یونیورس میں؟ تو ضروری ہے کہ ہم مانیں کہ یہاں پر کوئی میتھمیٹیکل مائنڈ ہے جو کام ورک کر رہا ہے یونیورس کے پیچھے۔
  86. 19:34 is tarah se yeh ilm barhta raha, barhta raha, yahan tak ke اس طرح سے یہ علم بڑھتا رہا، بڑھتا رہا، یہاں تک کہ
  87. 19:43 baad ko aise scientist paida hue jinho ne is ko aur aagay barhaya. mislan بعد کو ایسے سائنسدان پیدا ہوئے جنہوں نے اس کو اور آگے بڑھایا۔ مثلاً
  88. 20:01 is ke baad science mein yeh daryaft hua ke science mein bohat zabardast design hai, اس کے بعد سائنس میں یہ دریافت ہوا کہ سائنس میں بہت زبردست ڈیزائن ہے،
  89. 20:11 bohat zabardast design hai, aur woh design بہت زبردست ڈیزائن ہے، اور وہ ڈیزائن
  90. 20:19 sadah qism ka nahi hai. is ke andar intelligence paya jata hai. to naya nazariya hai "intelligent design". سادہ قسم کا نہیں ہے۔ اس کے اندر انٹیلیجنس پایا جاتا ہے۔ تو نیا نظریہ ہے "انٹیلیجنٹ ڈیزائن"۔
  91. 20:35 intelligent design. to ab bohat se scientist paida hue jinho ne maana is baat ko ke universe intelligent design ka karnamey hai. انٹیلیجنٹ ڈیزائن۔ تو اب بہت سے سائنسدان پیدا ہوئے جنہوں نے مانا اس بات کو کہ یونیورس انٹیلیجنٹ ڈیزائن کا کارنامہ ہے۔
  92. 20:53 intelligent design ka karnamey hai. انٹیلیجنٹ ڈیزائن کا کارنامہ ہے۔
  93. 20:59 is par bohat si kitabein likhi gayi hain. aap woh internet par, internet par dekhein to aap ko bohat se naam nazar aayenge jo kahenge ke universe aik intelligent design ka karnamey hai. اس پر بہت سی کتابیں لکھی گئی ہیں۔ آپ وہ انٹرنیٹ پر، انٹرنیٹ پر دیکھیں تو آپ کو بہت سے نام نظر آئیں گے جو کہیں گے کہ یونیورس ایک انٹیلیجنٹ ڈیزائن کا کارنامہ ہے۔
  94. 21:19 to sir James Jeans ne kaha tha ke mathematical mind ka karnamey hai. is ke baad yeh kaha gaya ke intelligent, yeh intelligent design ka karnamey hai. تو سر جیمز جینز نے کہا تھا کہ میتھمیٹیکل مائنڈ کا کارنامہ ہے۔ اس کے بعد یہ کہا گیا کہ انٹیلیجنٹ، یہ انٹیلیجنٹ ڈیزائن کا کارنامہ ہے۔
  95. 21:33 phir jinho ne philosophical mind tha, unho ne yeh kaha ke پھر جن کا فلاسفیکل مائنڈ تھا، انہوں نے یہ کہا کہ
  96. 21:42 yeh jo nazariya hai bana baat ko, yani یہ جو نظریہ ہے بنا بات کو، یعنی
  97. 21:58 quantum physics ka, to quantum physics ko le kar ke jo philosophical mind thay, unho ne kaha ke ke universe کوانٹم فزکس کا، تو کوانٹم فزکس کو لے کر کے جو فلاسفیکل مائنڈ تھے، انہوں نے کہا کہ کہ یونیورس
  98. 22:13 ko samajhne ke liye, universe ko samajhne ke liye quantum physics aik aik science of everything hai. کو سمجھنے کے لیے، یونیورس کو سمجھنے کے لیے کوانٹم فزکس ایک ایک سائنس آف ایوری تھنگ ہے۔
  99. 22:25 agar aap chahte hain science ko explain karna to is ke liye aik maanna parhega aap ko aik science of every everything. اگر آپ چاہتے ہیں سائنس کو ایکسپلین کرنا تو اس کے لیے ایک ماننا پڑے گا آپ کو ایک سائنس آف ایوری ایوری تھنگ۔
  100. 22:39 to is tarah se insani ilm yahan tak pohancha hai. insani ilm, human knowledge, human knowledge ke hum تو اس طریقے سے انسانی علم یہاں تک پہنچا ہے۔ انسانی علم، ہیومن نالج، ہیومن نالج کہ ہم
  101. 22:57 agarche matter ko ya universe ka jo اگرچہ میٹر کو یا یونیورس کا جو
  102. 23:04 stuff hai, jis cheez se universe bani hai, us ko direct nahi dekh sakte, lekin hum indirect tor par us ke effect ko dekh sakte hain, us ko jaan sakte hain, us ke effect ko hum discover kar sakte hain. سٹف ہے، جس چیز سے یونیورس بنی ہے، اس کو ڈائریکٹ نہیں دیکھ سکتے، لیکن ہم ان ڈائریکٹ طور پر اس کے ایفیکٹ کو دیکھ سکتے ہیں، اس کو جان سکتے ہیں، اس کے ایفیکٹ کو ہم ڈسکور کر سکتے ہیں۔
  103. 23:23 to jis cheez ko aap material world mein kehte hain effect, usi ko aap jab universe mein apply karein, creation mein, to creation effect, effect hi to hai. تو جس چیز کو آپ مٹیریل ورلڈ میں کہتے ہیں ایفیکٹ، اسی کو آپ جب یونیورس میں اپلائی کریں، کریشن میں، تو کریشن ایفیکٹ، ایفیکٹ ہی تو ہے۔
  104. 23:36 material world mein jo cheez effect hai, wahi universe mein creation hai. مٹیریل ورلڈ میں جو چیز ایفیکٹ ہے، وہی یونیورس میں کریشن ہے۔
  105. 23:46 to jis tarah se aap material world ko effect ke through jante hain, aise hi universe ko us ke creation, aik aik aap dekhte hain ke aik creation maujood hai. تو جس طرح سے آپ مٹیریل ورلڈ کو ایفیکٹ کے تھرو جانتے ہیں، ایسے ہی یونیورس کو اس کے کریشن، ایک ایک آپ دیکھتے ہیں کہ ایک کریشن موجود ہے۔
  106. 24:04 to jo aik creation maujood hai, to us ka aik creator hona chahiye. is tarah se dekhiye, jo level baqi cheezon ke baray mein tha, تو جو ایک کریشن موجود ہے، تو اس کا ایک کریٹر ہونا چاہیے۔ اس طرح سے دیکھیے، جو لیول بقیہ چیزوں کے بارے میں تھا،
  107. 24:18 yani material world ke baray mein jo tha, theek usi level par Khuda ka wajood sabit ho gaya. to Hazrat Musa ke zamanay mein, yani shayad teen hazar saal pehle, jab Allah ne kaha tha ke tum mujh ko dekh nahi sakte, یعنی مٹیریل ورلڈ کے بارے میں جو تھا، ٹھیک اسی لیول پر خدا کا وجود ثابت ہو گیا۔ تو حضرت موسیٰ کے زمانے میں، یعنی شاید تین ہزار سال پہلے، جب اللہ نے کہا تھا کہ تم مجھ کو دیکھ نہیں سکتے،
  108. 24:37 lekin pahaar ki taraf dekho to aik effect ko wahan dekho ge, yani pahaar phat jaye ga jab meri tajalli wahan zahir hogi. لیکن پہاڑ کی طرف دیکھو تو ایک ایفیکٹ کو وہاں دیکھو گے، یعنی پہاڑ پھٹ جائے گا جب میری تجلی وہاں ظاہر ہوگی۔
  109. 24:51 to tajalli ke effect ke through tum mujhe daryaft kar sakte ho. yeh theek wahi wahi science hai, yani effect ke through aap science, effect ke through aap world ko, universe ko discover kar paate hain. تو تجلی کے ایفیکٹ کے تھرو تم مجھے دریافت کر سکتے ہو۔ یہ ٹھیک وہی وہی سائنس ہے، یعنی ایفیکٹ کے تھرو آپ سائنس، ایفیکٹ کے تھرو آپ ورلڈ کو، یونیورس کو ڈسکور کر پاتے ہیں۔
  110. 25:14 theek isi tarah se aap effect, yani creation ke through Allah rab ul alameen ko daryaft kar sakte hain. ٹھیک اسی طرح سے آپ ایفیکٹ، یعنی کریشن کے تھرو اللہ رب العالمین کو دریافت کر سکتے ہیں۔
  111. 25:26 to Quran ki is ayat mein ek bohat bari science batai gayi hai. Quran ki is science, Quran ki is ayat mein bohat bari science batai gayi hai. تو قرآن کی اس آیت میں ایک بہت بڑی سائنس بتائی گئی ہے۔ قرآن کی اس سائنس، قرآن کی اس اس آیت میں بہت بڑی سائنس بتائی گئی ہے۔
  112. 25:41 main samajhta hoon ke jo ek hadith hai ke ek zamana aayega jab ke میں سمجھتا ہوں کہ جو ایک حدیث ہے کہ ایک زمانہ آئے گا جب کہ
  113. 25:50 ek zamana aayega jab ke shahadat e azam ka, shahadat e azam ka dena mumkin ho jayega. ایک زمانہ آئے گا جب کہ شہادت اعظم کا، شہادت اعظم کا دینا ممکن ہو جائے گا۔
  114. 26:02 yani sab se sab se bari gawahi Allah ki, shahadat e azam ka lafz aaya hai hadith mein. یعنی سب سے سب سے بڑی گواہی اللہ کی، شہادت اعظم کا لفظ آیا ہے حدیث میں۔
  115. 26:13 to main samajhta hoon mera jo guess hai woh yeh hai ke yahi shahadat e azam hai jo quantum theory ke zariye hamare samne aayi hai. تو میں سمجھتا ہوں میرا جو گیس ہے وہ یہ ہے کہ یہی شہادت اعظم ہے جو کوانٹم تھیوری کے ذریعے ہمارے سامنے آئی ہے۔
  116. 26:27 yani Hazrat Musa ke zamane mein yahi gawahi di gayi thi, lekin us waqt yeh cheez qulo ke darje mein thi, scientific shahadat ke darje mein nahi thi. یعنی حضرت موسیٰ کے زمانے میں یہی گواہی دی گئی تھی، لیکن اس وقت یہ چیز قلو کے درجے میں تھی، سائنٹیفک شہادت کے درجے میں نہیں تھی۔
  117. 26:39 ab wahi cheez jo Hazrat Musa ke zamane mein Mount Sinai par ya Koh-e-Toor par اب وہی چیز جو حضرت موسیٰ کے زمانے میں ماؤنٹ سنائی پر یا کوہ طور پر
  118. 26:48 Hazrat Musa ke samne aayi thi, wahi aap scientific discovery ke taur par ya rational organ ke taur par, yani scientifically ek prop, ek sabit shuda haqeeqat ke taur par samne aa gayi hai. حضرت موسیٰ کے سامنے آئی تھی، وہی آپ سائنٹیفک ڈسکوری کے طور پر یا ریشنل ارگن کے طور پر، یعنی سائنٹیفیکلی ایک پراپ، ایک ثابت شدہ حقیقت کے طور پر سامنے آ گئی ہے۔
  119. 27:08 to main samajhta hoon ke yahi shahadat e azam hai. ghaliban ilm e insani ki rooh se sab se bari shahadat yahi hai ke jo ilm e insani hai, jis ko hum kehte hain science, تو میں سمجھتا ہوں کہ یہی شہادت اعظم ہے۔ غالباً علم انسانی کی روح سے سب سے بڑی شہادت یہی ہے کہ جو علم انسانی ہے، جس کو ہم کہتے ہیں سائنس،
  120. 27:23 jo sabit shuda ilm hai, جو ثابت شدہ علم ہے،
  121. 27:27 science logon ke nazdeek ek sabit shuda method, sabit shuda ilm ka naam hai. to science ke tareeqon par, science ke ka jo method hai, us tareeqe par jab Allah rab ul alameen ka existence sabit ho jaye to wahi to hai shahadat e azam. سائنس لوگوں کے نزدیک ایک ثابت شدہ میتھڈ، ثابت شدہ علم کا نام ہے۔ تو سائنس کے طریقوں پر، سائنس کے کا جو میتھڈ ہے، اس طریقے پر جب اللہ رب العالمین کا ایگزسٹنس ثابت ہو جائے تو وہی تو ہے شہادت اعظم۔
  122. 27:51 ab insan ko اب انسان کو
  123. 27:56 is se inkar nahi kar sakte ke Allah rab ul alameen ka wajood hai, اس سے انکار نہیں کر سکتے کہ اللہ رب العالمین کا وجود ہے،
  124. 28:03 Allah rab ul alameen ka wajood hai. ek zamana tha ke French scientist ne Allah rab ul alameen ke wajood wajood ko is tarah sabit kiya tha ke "I think therefore I exist". اللہ رب العالمین کا وجود ہے۔ ایک زمانہ تھا کہ فرانسیسی سائنٹسٹ نے اللہ رب العالمین کے وجود وجود کو اس طرح ثابت کیا تھا کہ "آئی تھنک دیر فور آئی ایگزسٹ"۔
  125. 28:25 yani apne ko is se sabit kiya tha ke "main mera wajood hai". "I think I am therefore". یعنی اپنے کو اس سے ثابت کیا تھا کہ "میں میرا وجود ہے"۔ "آئی تھنک آئی ایم دیر فور"۔
  126. 28:36 to main yeh kahunga ke "I am therefore God is". jis satah par main apne aap ko daryaft kar pata hoon, usi satah par Khuda bhi daryaft ho jata hai. تو میں یہ کہوں گا کہ "آئی ایم دیر فور گاڈ از"۔ جس سطح پر میں اپنے آپ کو دریافت کر پاتا ہوں، اسی سطح پر خدا بھی دریافت ہو جاتا ہے۔
  127. 28:52 ab is se aage, ab ilm is se aage chala gaya ke material world jo jo hai hamare ji, hamare samne material world اب اس سے آگے، اب علم اس سے آگے چلا گیا کہ مٹیریل ورلڈ جو جو ہے ہمارے جی، ہمارے سامنے مٹیریل ورلڈ
  128. 29:07 jis level par sabit hota hai, theek usi level par Khuda ka wajood bhi sabit hota hai. is ko hum material term mein kehte hain effect. جس لیول پر ثابت ہوتا ہے، ٹھیک اسی لیول پر خدا کا وجود بھی ثابت ہوتا ہے۔ اس کو ہم مٹیریل ٹرم میں کہتے ہیں ایفیکٹ۔
  129. 29:23 ab isi ko doosre lafzon mein hum kahenge creation. creation effect hai Khuda ke amal ka. اب اسی کو دوسرے لفظوں میں ہم کہیں گے کریشن۔ کریشن ایفیکٹ ہے خدا کے عمل کا۔
  130. 29:37 to zahiri taur par main yeh samajhta hoon ke yeh jo cheez moajza zamane mein zahir hui hai, shayad isi ko hadith mein shahadat e azam kaha gaya hai. تو ظاہری طور پر میں یہ سمجھتا ہوں کہ یہ جو چیز معجزہ زمانے میں ظاہر ہوئی ہے، شاید اسی کو حدیث میں شہادت اعظم کہا گیا ہے۔
  131. 29:51 shahadat e azam. ab hamara kaam yeh hai ke hum is cheez ko شہادت اعظم۔ اب ہمارا کام یہ ہے کہ ہم اس چیز کو
  132. 30:01 Islamize karen. Islamize. America mein ek qaim hua tha ek adara, hundred million dollar ke zariye. اسلامائز کریں۔ اسلامائز۔ امریکہ میں ایک قائم ہوا تھا ایک ادارہ، ہنڈرڈ ملین ڈالر کے ذریعے۔
  133. 30:15 iska naam tha "Aish of Knowledge". main samajhta hoon ke woh woh koi scientific adara nahi tha. اس کا نام تھا "ازمائش آف نالج"۔ میں سمجھتا ہوں کہ وہ وہ کوئی سائنٹیفک ادارہ نہیں تھا۔
  134. 30:26 scientific adara woh hoga jo is ko Islamize kare, سائنٹیفک ادارہ وہ ہوگا جو اس کو اسلامائز کرے،
  135. 30:33 yani scientific theory ko is tarah se murattab kare, quantum physics ko is tarah se murattab kiya jaye ke woh Islam ki tafseer ban jaye, Islam ki shahadat ban jaye. یعنی سائنٹیفک تھیوری کو اس طرح سے مرتب کرے، کوانٹم فزکس کو اس طرح سے مرتب کیا جائے کہ وہ اسلام کی تفسیر بن جائے، اسلام کی شہادت بن جائے۔
  136. 30:49 yeh hai Islamization of knowledge. یہ ہے اسلامائز آف نالج۔
  137. 30:55 to yeh kaam mein samajhta hoon ke abhi baqi hai. تو یہ کام میں سمجھتا ہوں کہ ابھی باقی ہے۔
  138. 31:01 yeh kaam abhi baqi hai. Is ko karna hai humein. یہ کام ابھی باقی ہے۔ اس کو کرنا ہے ہمیں۔
  139. 31:11 na karne ka sabab yeh hai ke hum ne science ko ek rival ilm samajh liya. نہ کرنے کا سبب یہ ہے کہ ہم نے سائنس کو ایک رائیول علم سمجھ لیا۔
  140. 31:21 hum ne samjha ke science jo hai, science jo hai woh ہم نے سمجھا کہ سائنس جو ہے، سائنس جو ہے وہ
  141. 31:28 lamzahab logon ka hathiyar hai. Science ko aur ilhad ko ek hi mani mein le liya. لامذہب لوگوں کا ہتھیار ہے۔ سائنس کو اور الحاد کو ایک ہی معنی میں لے لیا۔
  142. 31:38 halanke science to ilm hai creation ka. Creation ke ilmi ka naam to science hai. حالانکہ سائنس تو علم ہے کریشن کا۔ کریشن کے علمی کا نام تو سائنس ہے۔
  143. 31:50 self discovery ka jo process hai, woh jab chalta hai to isi ka naam science hota hai. To yeh ilm chalte chalte yahan pohancha ke hum ke bohat se insanon ka naam hai is mein, سیلف ڈسکوری کا جو پراسیس ہے، وہ جب چلتا ہے تو اسی کا نام سائنس ہوتا ہے۔ تو یہ علم چلتے چلتے یہاں پہنچا کہ ہم کہ بہت سے انسانوں کا نام ہے اس میں،
  144. 32:08 including Einstein. Jis cheez ko hum kehte hain quantum physics, woh kisi ek ka naam nahi hai. انکلوڈنگ آئنسٹائن۔ جس چیز کو ہم کہتے ہیں کوانٹم فزکس، وہ کسی ایک کا نام نہیں ہے۔
  145. 32:19 baaz scientists is mein, maslan Max Planck ne is ko ibtedai tor par daryaft kiya. بعض سائنسدان اس میں، مثلاً میکس پرانک نے اس کو ابتدائی طور پر دریافت کیا۔
  146. 32:28 lekin aaj jis ko hum kehte hain quantum physics, is mein bohat se scientists ke naam hain. Deegar scientists ke consensus se, لیکن آج جس کو ہم کہتے ہیں کوانٹم فزکس، اس میں بہت سے سائنسدانوں کے نام ہیں۔ دیگر سائنسدانوں کے کنسنسس سے،
  147. 32:42 insanon ki mutafiqqa koshish se ek ilm wajood mein aya hai jo Khuda ke wajood ka existence of God ka ka shahid hai. کانسانوں کی متفقہ کوشش سے ایک علم وجود میں آیا ہے جو خدا کے وجود کا ایگزسٹنس آف گاڈ کا کا شاہد ہے۔
  148. 32:55 woh is ko shahadat deta hai ke insani ilm ki aakhri had jahan tum pohanch kar ke universe ko daryaft karte ho, isi isi had par pohanch kar ke, isi had par pohanch kar ke tum Khaliq ko bhi daryaft kar sakte ho. وہ اس کو شہادت دیتا ہے کہ انسانی علم کی آخری حد جہاں تم پہنچ کر کے یونیورس کو دریافت کرتے ہو، اسی اسی حد پر پہنچ کر کے، اسی حد پر پہنچ کر کے تم خالق کو بھی دریافت کر سکتے ہو۔
  149. 33:15 yani makhlooq jis had par daryaft hoti hai, usi had par Khaliq bhi daryaft ho jata hai. یعنی مخلوق جس حد پر دریافت ہوتی ہے، اسی حد پر خالق بھی دریافت ہو جاتا ہے۔
  150. 33:24 yeh hai Islami is spirituality. Islamic spirituality. Aap ghor kijiye, jab insan is satah par Allah Rabbul Alameen ko daryaft kare to kitna bara is ke andar infijar ayega, inqalab ayega. یہ ہے اسلامی اس سپریچولیٹی۔ اسلامک سپریچولیٹی۔ آپ غور کیجئے، جب انسان اس سطح پر اللہ رب العالمین کو دریافت کرے تو کتنا بڑا اس کے اندر انفجار آئے گا، انقلاب آئے گا۔
  151. 33:44 is ki isi shakhsiyat, isi shakhsiyat mein kitna bara daryaft ka toofan barpa hoga. اس کی اسی شخصیت، اسی شخصیت میں کتنا بڑا دریافت کا طوفان برپا ہوگا۔
  152. 33:54 tab ja kar is ke andar marifat a'zam paida hogi. Tab ja kar is ke andar تب جا کر اس کے اندر معرفت اعظم پیدا ہوگی۔ تب جا کر اس کے اندر
  153. 34:07 shahadat a'zam ke qabil hoga aadmi. Tab ja kar woh شہادت اعظم کے قابل ہوگا آدمی۔ تب جا کر وہ
  154. 34:18 is is is bari irtqa, is baray zehnni irtqa tak is ka tak woh pohanchega, jahan pohanch kar woh dawat ki rah mein koi bara kaam kar sakega. اس اس اس بڑی ارتقاء، اس بڑے ذہنی ارتقاء تک اس کا تک وہ پہنچے گا، جہاں پہنچ کر وہ دعوت کی راہ میں کوئی بڑا کام کر سکے گا۔
  155. 34:36 aap jante hain ke moajza zamana age of reason kaha jata hai. Age of reason. To age of reason kya hai? آپ جانتے ہیں کہ معجزہ زمانہ ایج آف ریزن کہا جاتا ہے۔ ایج آف ریزن۔ تو ایج آف ریزن کیا ہے؟
  156. 34:47 age of science. ایج آف سائنس۔
  157. 34:51 to age of reason ka is ne Sir Ziyabuddin ne kaha tha ke river of knowledge jo ja raha hai, woh materialism nahi hai, woh spirituality hai. تو ایج آف ریزن کا اس نے سر زیب الدین نے کہا تھا کہ ریئر ریور آف نالج جو جا رہا ہے، وہ مٹیریلزم نہیں ہے، وہ سپریچولیٹی ہے۔
  158. 35:11 apne alfaaz mein to river of knowledge chalte chalte chalte kahan tak pohancha hai? اپنے الفاظ میں تو ریور آف نالج چلتے چلتے چلتے کہاں تک پہنچا ہے؟
  159. 35:21 woh yahan tak pohancha hai ke وہ یہاں تک پہنچا ہے کہ
  160. 35:26 ilm ki had kya hai, yeh maloom hoga insaan ko. ilm ki had, ilm ki had wahi hai jo Hazrat Musa ke zamane mein Koh-e-Toor par zahir hui thi. علم کی حد کیا ہے، یہ معلوم ہوگا انسان کو۔ علم کی حد، علم کی حد وہی ہے جو حضرت موسیٰ کے زمانے میں کوہ طور پر ظاہر ہوئی تھی۔
  161. 35:37 yani tum cheezon ko effect ke satah par jaan sakte ho. Wahi cheez hum Allah Rabb-ul-Aalameen ki nisbat se kahenge ke tum Allah ko creation ki satah par jaan sakte ho. یعنی تم چیزوں کو ایفیکٹ کے سطح پر جان سکتے ہو۔ وہی چیز ہم اللہ رب العالمین کی نسبت سے کہیں گے کہ تم اللہ کو کریشن کی سطح پر جان سکتے ہو۔
  162. 35:52 creation ke zariye tum Allah ko daryaft kar sakte ho, jis tarah doosri cheezon ko effect ke zariye daryaft kar paate ho. کریشن کے ذریعے تم اللہ کو دریافت کر سکتے ہو، جس طرح دوسری چیزوں کو ایفیکٹ کے ذریعے دریافت کر پاتے ہو۔
  163. 36:05 to yeh kaisi ajeeb baat hai? Kaisi ajeeb baat hai? تو یہ کیسی عجیب بات ہے؟ کیسی عجیب بات ہے؟
  164. 36:15 kal mein koi Musalmanon ka koi magazine padh raha tha, us par ek top ke aadmi ne likha tha ke yeh zamana hamare liye fitnon ka zamana hai. کل میں کوئی مسلمانوں کا کوئی میگزین پڑھ رہا تھا، اس پر ایک ٹاپ کے آدمی نے لکھا تھا کہ یہ زمانہ ہمارے لیے فتنوں کا زمانہ ہے۔
  165. 36:33 saari duniya Islam ke khilaf ho rahi hai. Humein mil kar ladna hai is ke khilaf. ساری دنیا اسلام کے خلاف ہو رہی ہے۔ ہمیں مل کر لڑنا ہے اس کے خلاف۔
  166. 36:49 azaadi ke baad ek martaba Nehru se kisi sahafiy ne poocha to ek interview mein unhone kaha tha, آزادی کے بعد ایک مرتبہ نہرو سے کسی صحافی نے پوچھا تو ایک انٹرویو میں انہوں نے کہا تھا،
  167. 37:03 jo national head ke safha awwal par likha rehta tha, pehle jo Nehru ka qaul tha, woh ke "freedom was in peril, جو نیشنل ہیڈ کے صفحہ اول پر لکھا رہتا تھا، پہلے جو نہرو کا قول تھا، وہ کہ "فریڈم واز ان پیرل،
  168. 37:19 different with all our might". To aaj tamam jo Muslim mind hain, woh yahi kehte hain ke "Islam was in peril, different with all our might". ڈیفرنٹ ود آل اور مائٹ"۔ تو آج تمام جو مسلم مائنڈ ہیں، وہ یہی کہتے ہیں کہ "اسلام واز ان پیرل، ڈیفرنٹ ود آل اور مائٹ"۔
  169. 37:32 mein kahunga maamla ulta hai ke saare uloom jo hain, Islam ke difaa mein aa gaye hain, Islam ki taaqat ban gaye hain. میں کہوں گا معاملہ الٹا ہے کہ سارے علوم جو ہیں، اسلام کے دفاع میں آگئے ہیں، اسلام کی طاقت بن گئے ہیں۔
  170. 37:43 saare uloom insani jo hain, woh Islam ke mu'eed ilm ban gaye hain. Ab to yeh hai ke is ko avail karo. Aaj ka zamana Islam ko different karne ka zamana nahi hai, سارے علوم انسانی جو ہیں، وہ اسلام کے معید علم بن گئے ہیں۔ اب تو یہ ہے کہ اس کو اویل کرو۔ آج کا زمانہ اسلام کو ڈیفرنٹ کرنے کا زمانہ نہیں ہے،
  171. 37:57 balkeh azeem mawaqe ko avail karne ka zamana hai. بلکہ عظیم مواقع کو اویل کرنے کا زمانہ ہے۔
  172. 38:04 yeh yeh bhi mein samajhta hoon ke jo Nehru ne jo baat kahi thi, us mein mujhe shaoor nazar nahi aata. Yeh baat azaadi ke baad kahi thi. یہ یہ بھی میں سمجھتا ہوں کہ جو آلہ لال جو بات کہی تھی، اس میں مجھے شعور نظر نہیں آتا۔ یہ بات آزادی کے بعد کہی تھی۔
  173. 38:12 unhone azaadi ke baad kaha tha ke "freedom was in peril, defend it with all our might". انہوں نے آزادی کے بعد کہا تھا کہ "فریڈم واز ان پیرل، ڈیفرنٹ ود آل اور مائٹ"۔
  174. 38:22 is ke baraks unhein kehna chahiye tha ke azaadi ke baad hamare mawaqe khul gaye hain. Azaadi ke baad ek poore mulk ke mawaqe hamare liye khul gaye hain. اس کے برعکس انہیں کہنا چاہیے تھا کہ آزادی کے بعد ہمارے موقع کھل گئے ہیں۔ آزادی کے بعد ایک پورے ملک کے موقع ہمارے لیے کھل گئے ہیں۔
  175. 38:32 saari opportunities hamare haath mein hain. To aap mil kar in ko avail karein. Yani Jawahar Lal Nehru ne kaha ke azaadi khatre mein hai, is ko is ka difaa karo. ساری اپرچونیٹیز ہمارے ہاتھ میں ہیں۔ تو آپ مل کر ان کو اویل کریں۔ یعنی جواہر نارو نے کہا کہ کہ آزادی خطرے میں ہے، اس کو اس کا دفاع کرو۔
  176. 38:48 mein kehta hoon ke azaadi ke baad Jawahar Lal Nehru ko yeh kehna chahiye tha ke azaadi ke baad saare mawaqe mulk ke hamare haath mein aa gaye hain. میں کہتا ہوں کہ آزادی کے بعد جواہر نارو کو یہ کہنا چاہیے تھا کہ آزادی کے بعد سارے مواقع ملک کے ہمارے ہاتھ میں آگئے ہیں۔
  177. 38:59 aao, is ko hum avail karein, yeh mutahid ho kar. To ab wahi wahi baat Islam ke bare mein hai. آؤ، اس کو ہم اویل کریں، یہ متحد ہو کر۔ تو اب وہی وہی بات اسلام کے بارے میں ہے۔
  178. 39:11 aaj ke log jo Islam ko khatraat mein ghira hua samajhte hain, aur saare log yahi bol bol rahe hain. Jis Musalman ko dekhiye, jis Musalmanon ki gathering mein jaiye, jis Musalman ka akhbar ya magazine padhiye, har ek ka khulasa yeh rahega ke Islam khatre mein hai, Islam under siege hai. آج کے لوگ جو اسلام کو خطرات میں گھرا ہوا سمجھتے ہیں، اور سارے لوگ یہی بول بول رہے ہیں۔ جس مسلمان کو دیکھیے، جس مسلمانوں کی گیدرنگ میں جائیے، جس مسلمان کا اخبار یا میگزین پڑھیے، ہر ایک کا خلاصہ یہ رہے گا کہ اسلام خطرے میں ہے، اسلام انڈر سیج ہے۔
  179. 39:40 to is is ko lad kar is ko bachao. Mein kehta hoon maamla ulta hai ke jadeed daur ne, jadeed yeh kehna chahiye ke jadeed daur ne, jadeed tehzeeb ne saare mawaqe ko Islam ka mu'eed, saare daryafton ko, saare ilm ko Islam ka mu'eed ilm bana diya hai. تو اس اس کو لڑ کر اس کو بچاؤ۔ میں کہتا ہوں معاملہ الٹا ہے کہ جدید دور نے، جدید یہ کہنا چاہیے کہ جدید دور نے، جدید تہذیب نے سارے مواقع کو اسلام کا معید، سارے دریافتوں کو، سارے علم کو اسلام کا معید علم بنا دیا ہے۔
  180. 40:05 Islam ka ta'ayydi ilm bana diya. اسلام کا تائیدی علم بنا دیا۔
  181. 40:10 to aao, hum uloom ko Islam ki ta'ayyad mein istemaal kar rahe hain. Aao, in mawaqe ko hum Islam ke haq mein avail karein. تو آؤ، ہم علوم کو اسلام کی تائید میں استعمال کر رہے ہیں۔ آؤ، ان مواقع کو ہم اسلام کے حق میں اویل کریں۔
  182. 40:21 yeh kehna chahiye. یہ کہنا چاہیے۔
  183. 40:25 mein samajhta hoon ke aaj ka safar aur masla yahi hai ke Musalmanon ke zehan ko negative se nikaal kar positive banaya jaye. میں سمجھتا ہوں کہ آج کا سفر اور مسئلہ یہی ہے کہ مسلمانوں کے ذہن کو نیگیٹیو سے نکال کر پازیٹیو بنایا جائے۔
  184. 40:36 Musalmanon ke zehan ko مسلمانوں کے ذہن کو
  185. 40:40 be yaqeeni se nikal kar yaqeen par laya jaye. Musalman jo sab ko dushman samajhte hain, isay nikal kar un sab ko bataya jaye ke sab hamare dost hain. بے یقینی سے نکال کر یقین پر لایا جائے۔ مسلمان جو سب کو دشمن سمجھتے ہیں، اسے نکال کر ان سب کو بتایا جائے کہ سب ہمارے دوست ہیں۔
  186. 40:52 sab se bara, sab se bari service Musalmanon ke liye yahi hai. سب سے بڑا، سب سے بڑی سروس مسلمانوں کے لیے یہی ہے۔
  187. 41:02 Musalman agar is ko jaan len to un ko pata ho jaye ga ke yeh daur woh hai jab ke woh shahadat e azam ada kar sakte hain. Yani tareekh mein pehli bar yeh mumkin hua hai ke Islam ki shahadat e azam anjam paye. مسلمان اگر اس کو جان لیں تو ان کو پتہ ہو جائے گا کہ یہ دور وہ ہے جب کہ وہ شہادت اعظم ادا کر سکتے ہیں۔ یعنی تاریخ میں پہلی بار یہ ممکن ہوا ہے کہ اسلام کی شہادت اعظم انجام پائے۔
  188. 41:19 shahadat e azam ka mani yeh hai ke insan ke tasleem shuda meyar par Islam ko sabit shuda banana. شہادت اعظم کا معنی یہ ہے کہ انسان کے تسلیم شدہ معیار پر اسلام کو ثابت شدہ بنانا۔
  189. 41:32 yani insan ka jo apna musallama satah hai, us satah par Islam ko sabit shuda banana. یعنی انسان کا جو اپنا مسلمہ مستوى ہے، اس سطح پر اسلام کو ثابت شدہ بنانا۔
  190. 41:44 to mein samajhta hoon ke is zamane mein Musalmanon ko jo khidmat hai, woh fikri satah par yeh fikri khidmat hai. Yeh sab nahi hai. تو میں سمجھتا ہوں کہ اس زمانے میں مسلمانوں کو جو خدمت ہے، وہ فکری سطح پر یہ فکری خدمت ہے۔ یہ سب نہیں ہے۔
  191. 41:54 ladna aur bare bare jalsay karna, sarakon par nare lagana aur so called qurbaniyan dena, yeh sab Islam ki khidmat nahi hai. لڑنا اور بڑے بڑے جلسے کرنا، سڑکوں پر نعرے لگانا اور سو کال قربانیاں دینا، یہ سب اسلام کی خدمت نہیں ہے۔
  192. 42:07 Islam ki khidmat yeh hai ke ek ana fikri inqilab aa jaye. Fikri inqilab, thora fikri hai. اسلام کی خدمت یہ ہے کہ ایک انا فکری انقلاب آ جائے۔ فکری انقلاب، ثورہ فکری ہے۔
  193. 42:21 tab ja kar Musalmanon ke andar nai zindagi aye gi. Un ke andar naya nai shakhsiyat paida hogi aur negative mind positive mind banega. تب جا کر مسلمانوں کے اندر نئی زندگی آئے گی۔ ان کے اندر نیا نئی شخصیت پیدا ہوگی اور نیگیٹیو مائنڈ پازیٹیو مائنڈ بنے گا۔
  194. 42:38 aur jo mawaqe in available pade hue hain, woh mawaqe available hon ge. Abhi kya hai? Beshumar naye mawaqe hain aaj ki duniya mein, lekin woh in available pade hue hain. اور جو مواقع ان اویل پڑے ہوئے ہیں، وہ مواقع اویل ہوں گے۔ ابھی کیا ہے؟ بے شمار نئے مواقع ہیں آج کی دنیا میں، لیکن وہ ان اویل پڑے ہوئے ہیں۔
  195. 42:54 woh available hone lagen ge. وہ اویل ہونے لگیں گے۔
  196. 43:00 kisi ne kaha tha pehle zamane mein khana e shar kharabast, ghar bab e salah, dar ibadat greye, gumbad e aslaf khatam. کسی نے کہا تھا پہلے زمانے میں خانہ شر خرابست، گھر باب صلاح، در عبادت گریے، گنبد اسلاف ختم۔
  197. 43:12 yani shariyat ka ghar veeran pada hua hai ke log apne akabir ke gumbad ko bana rahe hain. Mein samajhta hoon ke isay badal tabdeeli karna chahiye. یعنی شریعت کا گھر ویران پڑا ہوا ہے کہ لوگ اپنے اکابر کے گنبد کو بنا رہے ہیں۔ میں سمجھتا ہوں کہ اسے بدل تبدیلی کرنا چاہیے۔
  198. 43:23 woh yeh ke jab shariyat ki imarat veeran ho rahi hai kyunke log ab ab mawaqe ko available nahi kar rahe hain, opportunities ko available nahi kar rahe hain. وہ یہ کہ جب شریعت کی عمارت ویران ہو رہی ہے کیونکہ لوگ اب اب مواقع کو اویل نہیں کر رہے ہیں، اپرچونیٹیز کو اویل نہیں کر رہے ہیں۔
  199. 43:41 to mein samajhta hoon ke sab se bara kaam yahi hai. Aur mein dua karta hoon ke Allah mujh ko aur aap ko tofeeq de ke hum is baat ko samjhen aur aap apne aap ko is cause mein laga dein. تو میں سمجھتا ہوں کہ سب سے بڑا کام یہی ہے۔ اور میں دعا کرتا ہوں کہ اللہ مجھ کو اور آپ کو توفیق دے کہ ہم اس بات کو سمجھیں اور آپ اپنے آپ کو اس کاز میں لگا دیں۔
  200. 43:59 Assalam o Alaikum wa Rahmatullahi. السلام علیکم ورحمۃ اللہ۔
  201. 44:11 Okay, so we will start with the question answer session. Maulana, sab se pehle hum ek comment parhna chahenge sawal lene se pehle jo Riyaz Bhatt sahib ne Kashmir se bheja hai. اوکے، سو وی ویل سٹارٹ ود دی کوئسچن انسر سیشن۔ مولانا، سب سے پہلے ہم ایک کمنٹ پڑھنا چاہیں گے سوال لینے سے پہلے جو ریاض بھٹ صاحب نے کشمیر سے بھیجا ہے۔
  202. 44:24 unhon ne likha hai: "The belief in existence and discovery of unseen creator is in line with same logic as modern science believes in existence of unseen sub atomic particles. انہوں نے لکھا ہے: "دا بیلیف ان ایگزسٹنس اینڈ ڈسکوری آف ان سین کریٹر از ان لائن ود سیم لاجک ایز ماڈرن سائنس بیلیوز ان ایگزسٹنس آف ان سین سب ایٹامک پارٹیکلز۔
  203. 44:40 Today lecture was significant in terms of greatest witness before the people of globe through their acquired knowledge of quantum physics." Maulana, ab sawal lete hain. ٹوڈے لیکچر واز سگنیفیکنٹ ان ٹرمز آف گریٹسٹ وٹنس بیفور دا پیپل آف گلوب تھرو دیر ایکوائرڈ نالج آف کوانٹم فزکس۔" مولانا، اب سوال لیتے ہیں۔
  204. 44:54 yeh sawal bheja hai Kashmir se Abid Mir sahib ne aur unhon ne likha hai: "I want to ask you Maulana sahib about your take on the recent announcement of Donald Trump to shift the embassy of Jerusalem and his recognition of Jerusalem as the capital of Israel. یہ سوال بھیجا ہے کشمیر سے عابد میر صاحب نے اور انہوں نے لکھا ہے: "آئی وانٹ ٹو اسک یو مولانا صاحب اباؤٹ یور ٹیک ان دا ریسنٹ اناؤنسمنٹ آف ڈونلڈ ٹرمپ ٹو شفٹ دی ایمبیسی آف جیروشلم اینڈ ہز ریکگنیشن آف جیروشلم ایز دی کیپیٹل آف اسرائیل۔
  205. 45:17 What is your opinion on this?" Dekhiye, yahan wisdom ko apply kijiye, واٹ از یور اوپینین ان دس؟" دیکھیے، یہاں وزڈم کو اپلائی کیجئے،
  206. 45:28 fiqh ko nahi. Musalman ek hi baat jante hain: fatwa ki zuban bolna, shor o ghul karna, sarak par nare lagana. فقہ کو نہیں۔ مسلمان ایک ہی بات جانتے ہیں: فتویٰ کی زبان بولنا، شور و غل کرنا، سڑک پر نعرے لگانا۔
  207. 45:40 aap dekhiye ke itna bara waqea hua hai, is se aap be khabar hain kyunke aap sochte hain ke sarakon par nara lagana hai. Security Council ke log jo hain, woh Donald Trump ke khilaf ho gaye hain. آپ دیکھیے کہ اتنا بڑا واقعہ ہوا ہے، اس سے آپ بے خبر ہیں کیونکہ آپ سوچتے ہیں کہ سڑکوں پر نعرہ لگانا ہے۔ سیکیورٹی کونسل کے لوگ جو ہیں، وہ ڈونلڈ ٹرمپ کے خلاف ہو گئے ہیں۔
  208. 45:54 aaj hi ki khabar hai. Aap ghor kijiye ke aap se billion time ziyada taqat hai Security Council ki. Sari Muslim community ki jo taqat hai, us se billion time ziyada taqat hai Security Council ki. آج ہی کی خبر ہے۔ آپ غور کیجئے کہ آپ سے بلین ٹائم زیادہ طاقت ہے سیکیورٹی کونسل کی۔ ساری مسلم کمیونٹی کی جو طاقت ہے، اس سے بلین ٹائم زیادہ طاقت ہے سیکیورٹی کونسل کی۔
  209. 46:08 woh khilaf ho gayi to is mauqe par kya karna chahiye? Khush ho kar, yani dua karna chahiye ke وہ خلاف ہو گئی تو اس موقع پر کیا کرنا چاہیے؟ خوش ہو کر، یعنی دعا کرنا چاہیے کہ
  210. 46:19 khudaya! jo kaha hum se nahi ho sakta tha, is liye to ne security council khara kar diya. jab shukr ki spirit le kar ke musalmanon ko dua karna chahiye, us waqt bhi woh woh isi baat ki boli bol rahe hain. خدایا! جو کہا ہم سے نہیں ہو سکتا تھا، اس لیے تو نے سیکیورٹی کونسل کھڑا کر دیا۔ جب شکر کی اسپرٹ لے کر کے مسلمانوں کو دعا کرنا چاہیے، اس وقت بھی وہ وہ اسی بات کی بولی بول رہے ہیں۔
  211. 46:34 yeh to shukr ka pahaar musalmanon ke andar jaagna chahiye. pahaar یہ تو شکر کا پہاڑ مسلمانوں کے اندر جاگنا چاہیے۔ پہاڑ
  212. 46:39 ke khudaya! kaisi ajeeb baat hai ke security council khilaf ho gayi donald trump ke. to shukr ke waqt mein in ko sochta hai ihtijaj. کہ خدایا! کیسی عجیب بات ہے کہ سیکیورٹی کونسل خلاف ہو گئی ڈونلڈ ٹرمپ کے۔ تو شکر کے وقت میں ان کو سوچتا ہے احتجاج۔
  213. 46:51 shukr ke waqt mein in ko sochti hai shikayat. kaisi ajeeb baat hai! شکر کے وقت میں ان کو سوچتی ہے شکایت۔ کیسی عجیب بات ہے!
  214. 47:00 maulana, agla sawal lene se pehle comment padhna chahenge jo doctor naghma siddiqui ne bheja hai dilli se. unhon ne likha hai: "maulana, you give amazing clarity to the words of the Quran in the scientific idiom. مولانا، اگلا سوال لینے سے پہلے کمنٹ پڑھنا چاہیں گے جو ڈاکٹر نغمہ صدیقی نے بھیجا ہے دلی سے۔ انہوں نے لکھا ہے: "مولانا، یو گیو امیزنگ کلیرٹی ٹو دی ورڈز آف دا قرآن ان دا سائنٹیفک ایڈیم۔
  215. 47:14 i understood that while god is unseen, but his existence can be proved through the proof of existence of creation, looking at the effect of sub atomic level. آئی انڈرسٹوڈ دیٹ وائل گاڈ از ان سین، بٹ ہز ایگزسٹنس کین بی پروف تھرو دا پروف آف ایگزسٹنس آف کریشن، لوکنگ ایٹ دی ایفیکٹ آف سب ایٹامک لیول۔
  216. 47:26 further, i understood that the youth of today are seekers فردر، آئی انڈرسٹوڈ دیٹ دا یوتھ آف ٹوڈے آر سیکرز